Thứ Ba, ngày 01 tháng 3 năm 2011

Nghệ thuật của ánh sáng

Không như một vài người lầm tưởng, vai trò của ánh sáng trong lĩnh vực sân khấu cũng rất quan trọng không thua gì âm thanh. Họ tưởng là ánh sáng thì càng sáng càng tốt, rồi thì có nhiều đèn chớp chớp là đủ. Sai lầm hoàn toàn. Các bạn có biết, ở nước ngoài, trong một sân khấu bất kỳ, giá trị của thiết bị ánh sáng luôn luôn cao gấp đôi thiết bị âm thanh hay không? Cái này tôi đã có dịp kiểm chứng ở VN rồi. Hầu hết các phòng trà ca nhạc, vũ trường ở VN do nước ngoài thiết kế hồi thập niên 90 đều như vậy.

Cũng như âm thanh phải đạt được cái hay, thì ánh sáng phải đạt được cái đẹp. Hai loại nghệ thuật này tuy khác nhau hoàn toàn, nhưng trong lĩnh vực sân khấu, nó có sự hỗ tương đặc biệt.

Trước đây hơn 30 năm, dù thiết bị ánh sáng còn hạn chế, ở các đoàn như Hương Miền Nam, Bông Hồng, Kim Cương v.v. chuyện làm ánh sáng không phải dễ. Thí dụ ở đoàn BH nội ánh sáng kịch thôi cũng lắm trò. Nào là đèn đầu, đèn tóc, đèn mặt, cánh gà, xóa phông v.v.(những kiến thức tôi học được của Ánh Việt từ hồi đó đến bây giờ vẫn còn bổ ích). Nói chung, khi người diễn viên ra sân khấu thì phải đạt được cái đẹp tuyệt đối khi đứng trước khán giả. Đến nỗi diễn viên còn phải đánh phấn không riêng gì mặt, còn cả những phần thân thể lộ ra ngoài như chân, tay nữa để được “ăn đèn” đấy các bạn. Các bạn có để ý xem các chương trình truyền hình của HTV bao giờ ánh sáng cũng đẹp hơn VTV rất nhiều không?

Đèn led bông
Rồi VN bắt đầu mở cửa, làn sóng kỹ thuật thế giới tràn vào VN. Năm 92 lần đầu tiên tiếp cận được kỹ thuật ánh sáng digital là lần tôi bắt đầu mê ánh sáng từ đó. Với kỹ thuật digital, cộng thêm các loại đèn thông minh (intelligent) mở ra một chân trời cho nguời điều khiển ánh sáng (lighting operator). Bạn phải kết hợp giữa kỹ thuật và nghệ thuật, thiếu 1 trong 2 cũng không được. Bạn phải biết nghe nhạc, cảm nhận được bài nhạc rồi dùng kỹ thuật tạo ra thứ ánh sáng cho thật hòa hợp với bài nhạc đó. Làm gì thì làm, bạn phải có óc sáng tạo, cảm tính (feeling) của riêng bạn.

Thời kỳ tôi chơi ánh sáng ở phòng trà Tiếng Tơ Đồng năm 2000, nghe bài Trả nợ tình xa do ca sĩ Thu Hà (già) hát. Vừa nghe đoạn intro là tôi biết phải làm gì rồi. Sau câu hát đầu tiên của Thu Hà, tôi bấm controller một loạt động tác là tôi nghe được rất nhiều tiếng vỗ tay của khán giả. Cũng có thể do ca sĩ hát hay, nhưng tôi biết rằng hiệu quả của ánh sáng đã góp phần rất lớn làm hài lòng người thưởng ngoạn. Sau đó vài tháng, tôi chơi ở vũ trường Space Ship. Một phần có hơi men trong người, phần nữa tụi DJ Singapore bỏ nhạc rất bốc. Tôi hòa theo dòng nhạc, chăm chút cho những scene ánh sáng của mình, từ rall sang moderato cho đến khi nó vỡ òa ra, tạo một dòng thác ánh sáng dồn dập không dứt. Bạn cứ thử hòa mình vào bối cảnh đó, không gian đó xem. Bạn sẽ thấy nó thật tuyệt vời.

Nghệ thuật của ánh sáng là vậy đó các bạn.

Vài năm trở lại đây, có lẽ vì lý do kinh tế, sự phát triển của ánh sáng VN chững lại. Thiết bị ánh sáng TQ tràn ngập, rẻ nhưng vấn đề chất lượng thì hơi bị tồi. Rồi lại thiên về lối chơi ánh sáng của TQ, nghĩa là thật nhiều thiết bị, điều khiển lung tung làm rối mắt người xem, cách chơi đó rất dễ, Tôi là người chơi ánh sáng theo trường phái sạch sẽ, khó lòng chấp nhận những tia sáng, những gobos lạc địa chỉ, không hòa hợp với bối cảnh của sân khấu. Vấn đề này sẽ bàn lại sau, viết ra thì rất nhiều, tôi mong các bạn sẽ ráng hoàn thiện hơn nữa cách chơi của mình cũng như slogan tôi đặt cho blog này: